Xã Tam Lư mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập 02 xã Tam Lư, Sơn Hà và khu Sỏi thuộc thị trấn Sơn Lư (cũ), xã Tam Lư chính thức đi vào hoạt động, vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (tỉnh - xã) từ ngày 01/7/2025; Xã có 13 bản, khu phố, với tổng diện tích tự nhiên 162,72 km2; dân số 6.124 người, có 3 dân tộc anh em (Thái, Mường, Kinh) cùng nhau sinh sống; trong đó, dân tộc thái chiếm 90%; còn lại 10% là dân tộc khác.

    Tam Lư có đường biên giới tiếp giáp với huyện Sầm tớ, tỉnh Hủa Phăn, nước CHDC nhân dân Lào dài 16,9 km.

    I. Vị trí địa lý

    Xã Tam Lư nằm ở vùng núi cao phía Tây Bắc của tỉnh Thanh Hóa, có vị trí cực kỳ quan trọng khi sở hữu đường biên giới và tuyến quốc lộ 16 chạy qua. Có vị trí địa lý tại 20°11′20″ vĩ độ Bắc, 104°55′0″ kinh độ Đông. Chiều dài nhất theo đường vĩ tuyến (B-N) là 19,3 km, theo đường kinh tuyến (Đ-T) là 17,0 km.  

    * Về địa giới hành chính, xã tiếp giáp các xã sau:

    + Phía Bắc: Giáp xã Quan Sơn;

    + Phía Nam: Giáp xã Tam Thanh và biên giới quốc gia với CHDCND Lào;

    + Phía Đông: Giáp các xã Yên Khương và Văn Phú;

    + Phía Tây: Giáp các xã Tam Thanh và Sơn Điện.

    II. Địa hình, diện mạo:

    Xã Tam Lư mới mang đặc trưng của kiểu địa hình vùng núi cao, dốc và thấp dần từ Tây sang Đông. Độ cao tuyệt đối dao động rất lớn từ 250m đến 920m, với độ dốc trung bình từ 22 đến 33 độ.

    Địa hình bị chia cắt cực kỳ mạnh bởi hệ thống sông suối và các dải núi cao như Pù Khoang, Pha Hán, Pha Mé, Pù Khóe. Đặc điểm này gây khó khăn lớn cho việc tổ chức mạng lưới giao thông, thủy lợi và tiềm ẩn nguy cơ cao về sạt lở đất, lũ ống, lũ quét.

    III. Địa chất:

    Nền địa chất tương đối đồng nhất, chủ yếu là nhóm đất feralit màu đỏ vàng và nâu vàng phát triển trên đá mẹ sa phiến thạch, phiến thạch và đá vôi.

    Tại các thung lũng và ven suối, đất ruộng chủ yếu là đất dốc tụ, bồi tụ có tầng canh tác dày. Tuy nhiên, do tập quán canh tác ít bón phân cải tạo nên phần lớn diện tích đất bị chua phèn, đòi hỏi ka phải tính đến giải pháp cải tạo đất trong định hướng phát triển nông nghiệp...

    IV. Khí hậu:

    - Khu vực mang đặc trưng của vùng khí hậu miền núi tỉnh Thanh Hóa (nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm mưa nhiều), chia làm hai mùa rất rõ rệt: mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11, và mùa khô kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau.

    - Nhiệt độ không khí trung bình năm khoảng 23°C (cao tuyệt đối 39-40°C, thấp tuyệt đối xuống 2,6°C).

    - Lượng mưa trung bình đạt 1.900 - 2.000 mm/năm và tập trung chủ yếu vào các tháng mùa mưa. Lượng mưa phân bố không đều kết hợp với địa hình dốc dễ gây ra lũ quét; trong khi mùa đông ít mưa, khô hanh có rét đậm, sương giá, sương muối gây nguy cơ hạn hán và cháy rừng.

    V. Thủy văn:

    - Mạng lưới thủy văn tương đối dày đặc với trục chính là Sông Lò (bắt nguồn từ Lào chảy về sông Mã) và hệ thống các suối lớn như suối Trăng, suối Tái, suối Sại, suối Muống, suối Tình.

    - Sông suối phần lớn có độ dốc lớn, lưu lượng dòng chảy thay đổi cực kỳ thất thường. Vào mùa mưa (đặc biệt tháng 7-8), nước dồn về nhanh và chảy xiết rất dễ sinh lũ ống, lũ quét; ngược lại vào mùa khô thì nước cạn, gây ảnh hưởng đến tưới tiêu sản xuất.

    VI. Tài nguyên thiên nhiên:

    - Tài nguyên đất: Nhóm đất Feralit trên núi (Fq, Fv) chiếm tỷ lệ áp đảo từ 75% đến 85%, cực kỳ phù hợp để phát triển lâm nghiệp, đặc biệt là các giống cây luồng, lát. Đất Feralit biến đổi do trồng lúa (Fl) và đất phù sa ven suối (Py) chiếm khoảng 10-15%, là dư địa chính để sản xuất nông nghiệp và hoa màu.

    - Tài nguyên rừng: Hệ sinh thái rừng cực kỳ phong phú với độ che phủ cao, bao gồm nhiều loại gỗ quý (kháo, giẻ, re, dổi xanh) và các loài họ tre nứa (luồng, vầu, giang). Tuy nhiên, diện tích rừng luồng đang có xu hướng bị thoái hóa do khai thác quá mức, cần có biện pháp khai thác hợp lý để phục hồi.

    - Tài nguyên khoáng sản: Xã có nguồn đá vôi ở các đỉnh núi cao, cát sỏi dưới suối và đặc biệt là mỏ quặng chì kẽm ở khu vực thác Bạc (bản Xum) với diện tích quy hoạch 10,5 ha phục vụ khai thác công nghiệp.

    - Tài nguyên nước và Cảnh quan: Nguồn nước mặt từ sông suối cung cấp nước tưới cho 95% diện tích trồng trọt và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cho đa số người dân. Bên cạnh đó, hệ thống suối và thác Bạc mang lại tiềm năng vô giá để định hướng phát triển loại hình du lịch sinh thái./.